Πολεοσκόπιο, 2026-01-30

Γιατί το το κυκλοφοριακό δεν λύνεται με νέους δρόμους | Διπλάσιο το βάρος, μισές οι απαντήσεις | 26 χρόνια μετρό

Καλώς ήρθατε στο Πολεοσκόπιο, μια διεβδομαδιαία συλλογή ειδήσεων και συνδέσμων για τις πόλεις, την ανάπτυξή τους και τους ανθρώπους που τις κατοικούν.

Τα 3 βασικά

1. Γιατί το κυκλοφοριακό δεν λύνεται με νέους δρόμους

Σε πεζοδρόμια πλάτους 1 μέτρου, το αυτοκίνητο εμφανίζεται ως εμπόδιο κάθε 249 μέτρα. Σε πεζοδρόμια πλάτους 2,5 μέτρων, το αυτοκίνητο εμφανίζεται ως εμπόδιο κάθε 68 μέτρα. «Δηλαδή ο Έλληνας αντιλαμβάνεται το πλατύ πεζοδρόμιο ως χώρο στάθμευσης.» Το 60% των σταθμευμένων οχημάτων είναι παράνομα σταθμευμένο.

Σχετικό: το μέσο τίμημα μεταβίβασης θέσης στάθμευσης στον Δήμο Αθηναίων αυξήθηκε 742% την περίοδο 2019-2025. Στον Λυκαβηττό μια θέση πωλείται πάνω από €90.000, δηλαδή περισσότερο από δυάρι στα Πατήσια. Το 2025 έκλεισε με ρεκόρ 16ετίας σε πωλήσεις νέων αυτοκινήτων, ενώ τα ιδιωτικά parking έχουν λίστες αναμονής. Από γεωμετρία δεν τα πάμε και πολύ καλά.

2. Διπλάσιο το βάρος, μισές οι απαντήσεις

Τα ενοίκια κατοικιών αυξήθηκαν 8,7% τον τελευταίο χρόνο — πολλαπλάσια από τα εμπορικά ακίνητα (γραφεία +1,3%, καταστήματα +2,6%). Η Αθήνα οδηγεί τις αυξήσεις σε όλες τις κατηγορίες, ενώ Θεσσαλονίκη και επαρχία μένουν στάσιμες ή υποχωρούν στα εμπορικά. Το αποτέλεσμα το ξέρουμε. Τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν πλέον 35,5% του εισοδήματος για στέγαση, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της ΕΕ (19,2%), ενώ πάνω από τα μισά νοικοκυριά σε ενοίκιο ή με στεγαστικό δάνειο δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγαση.

Νέα μελέτη της διαΝΕΟσις αναλύει 10 παράγοντες πίσω από την κρίση: από την κατάρρευση της πιστωτικής αγοράς (το 2024 δόθηκαν €1,4 δις στεγαστικά δάνεια vs €15,5 δις το 2006) μέχρι τις 700.000 κατοικίες που βρίσκονται σε servicers και δεν επιστρέφουν στην αγορά. Οι προτάσεις για την επίλυση της κρίσης περιλαμβάνουν δημιουργία Εθνικού Φορέα Στέγασης, σύνδεση Χρυσής Βίζας μόνο με νέες κατασκευές (όχι υφιστάμενες), ρύθμιση βραχυχρόνιων μισθώσεων με γεωγραφικούς περιορισμούς και ανώτατες ημέρες, Ταμείο Ασφάλισης Εκμισθώσεων για να ενθαρρυνθούν οι ιδιοκτήτες να νοικιάσουν μακροχρόνια, και αξιοποίηση δημόσιας γης για κοινωνική κατοικία στα πρότυπα Δανίας-Ολλανδίας.

3. 26 χρόνια μετρό

Στις 29 Ιανουαρίου 2000 παραδόθηκαν οι πρώτοι 14 σταθμοί των γραμμών 2 και 3. Την πρώτη ημέρα λειτουργίας, ένα εκατομμύριο άνθρωποι επισκέφθηκαν το μετρό. Εκείνη τη μέρα, 28 ολοκαίνουργιοι συρμοί με ροζ εσωτερικό ξεκίνησαν να διασχίζουν το υπέδαφος της πόλης. Μια Αθήνα που έμπαινε στον 21ο αιώνα με αισιοδοξία.

Σήμερα, 26 χρόνια μετά, το δίκτυο έχει επεκταθεί σε 66 σταθμούς και 90 χιλιόμετρα. Το 2024, οι Γραμμές 2 και 3 μετέφεραν 170 εκατ. επιβάτες, αύξηση 7,6% σε σχέση με το 2023. Σε πρόσφατη κατάταξη, το μετρό μας βγήκε 3ο καλύτερο στην Ευρώπη σε ικανοποίηση χρηστών (πίσω μόνο από Όσλο και Σόφια), ενώ είναι στη 17η θέση σε συνολικό μήκος σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο στόλος έχει φτάσει τους 66 συρμούς, από τους οποίους 52 είναι ενεργοί. Είτε ανά σταθμό, είτε ανά χιλιόμετρο τους αναγάγετε θα καταλάβετε πως δεν έχουν αυξηθεί αναλογικά. Εκείνοι οι 28 συρμοί του 2000; Κυκλοφορούν ακόμα, χωρίς κλιματισμό.

---

---

Ελλάδα

• Η κεντρική Κυψέλη έμεινε χωρίς παιδική χαρά όταν έκλεισε αυτή της πλατείας Κανάρη για το μετρό χωρίς να δημιουργηθεί αντικατάσταση. Η πιο κοντινή απαιτεί 25 λεπτά περπάτημα με καρότσι. 350+ κάτοικοι υπέγραψαν αίτημα για νέες υποδομές.

• Πώς το Γκάζι, μια γειτονιά με μουσουλμάνους από τη Θράκη, εργαστήρια καλλιτεχνών και το καφενείο της Ευτυχίας μετατράπηκε σε περιοχή μαζικής διασκέδασης.

• Η λογική της «αδιάβροχης πόλης» με τσιμεντένιους αγωγούς έχει ξεπεραστεί: οι όγκοι νερού από τις καταρρακτώδεις βροχές είναι πλέον τέτοιοι που ακόμα και οι φυσικές κοίτες δεν θα επαρκούσαν. Η καθηγήτρια Πολεοδομίας Άσπα Γοσποδίνη (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας) για την «πόλη-σφουγγάρι»: πράσινα δώματα, υδατοπερατά πεζοδρόμια, τεχνητές λίμνες στα πάρκα, δεξαμενές συλλογής βρόχινου νερού.

• Στην Αττική υπάρχουν 2.210 κόμβοι φαναριών. Τα μισά λειτουργούν με προκαθορισμένους χρόνους — ανάβουν και σβήνουν ανεξάρτητα από την κίνηση. Μόνο 8 φανάρια σε όλη την Ελλάδα προσαρμόζονται στην πραγματική κυκλοφορία.

• Παρεμβάσεις που αγκαλιάζουν την Ακρόπολη: Το ΥΠΠΟ σχεδιάζει ανάδειξη της Κοίλης Οδού (αρχαίος άξονας Ακρόπολη-Πειραιάς), αποκατάσταση του Διατειχίσματος στους Δυτικούς Λόφους, και νέες υποδομές επισκεπτών: lockers, χώρος απασχόλησης παιδιών, ράμπα ΑμεΑ. Το Ωδείο Ηρώδου κλείνει για 3+ χρόνια για στερέωση. Το νέο πωλητήριο τριπλασίασε τα έσοδα. Η υπηρεσία «Acropolis Experience» (€5.000 για ιδιωτική ξενάγηση) είχε σχεδόν καθημερινή ζήτηση.

Αστική Ζωή

• Η οικονομία του Μάντσεστερ αναπτύσσεται με διπλάσιο ρυθμό από τον εθνικό μέσο όρο του UK. Ο πληθυσμός του έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 40% από το 2001. Οι ουρανοξύστες επταπλασιάστηκαν από το 2017. Τα κατάφεραν με τραμ από τα ‘90s, το BBC και πολλές άλλες επιχειρήσεις, λίγους περιορισμούς ύψους/πυκνότητας, συντονισμό 10 δήμων σε συνδυασμένη αρχή, και δημοτικό αεροδρόμιο. Τα ενοίκια είναι στα μισά από το Λονδίνο. «Μια πόλη που υπερηφανεύεται για την απόλαυση και τα καλά πράγματα της ζωής, το καλό ποδόσφαιρο και τη μουσική».

  

• Από το King’s Cross (25 χρόνια, £3 δις, τετραπλασιασμός αξιών) στο Madrid Nuevo Norte (10.500 κατοικίες, 38% προσιτές), οι σιδηροδρομικοί σταθμοί γίνονται επίκεντρο αστικής ανάπλασης. Η εγγύτητα σε «καλό» σταθμό ανεβάζει τις τιμές έως 9.6%, σε «κακό» τις ρίχνει 7.4%.

• Από το 2019, σχεδόν 370.000 τ.μ. γραφείων στο Λονδίνο πουλήθηκαν για μετατροπή σε ξενοδοχεία.

• Δοκίμιο του Hari Kunzru για μια ψυχογεωγραφική περιπλάνηση στο «άλλο Λονδίνο».

• Επίσης στο Λονδίνο, πωλείται πλέον «αέρας» για να χτιστούν ρετιρέ πάνω σε υπάρχουσες πολυκατοικίες. Η σχετικές μεταρρυθμίσεις αναμένεται να δώσουν τη δυνατότητα για 180.000 νέες κατοικίες.

• Νέα έρευνα δείχνει ότι η αισθητική δυσαρέσκεια προβλέπει την αντίθεση σε νέες κατοικίες περισσότερο από τις φυλετικές προκαταλήψεις ή τις ανησυχίες για τις τιμές των ακινήτων. Οι συμμετέχοντες ήταν πολύ πιο πιθανό να υποστηρίξουν πολυκατοικίες όταν βρίσκονταν δίπλα σε παρόμοια κτίρια παρά δίπλα σε μονοκατοικίες.

• Το δημοτικό συμβούλιο του Λος Άντζελες αύξησε το τέλος ένστασης κατά νέων κατοικιών από $178 σε $229. Ακούγεται χρήσιμο, μέχρι να μάθεις ότι κάθε ένσταση κοστίζει στην πόλη $22.000 για διερεύνηση. 99% επιδότηση.

• Το 2025 καταγράφηκαν 1.52 δις διεθνείς τουριστικές αφίξεις. Η Ευρώπη απορρόφησε πάνω από τις μισές. Το 50% των πτήσεων γίνεται από το 1% του πληθυσμού.

• Έρευνα σε 500 Αμερικανούς: όσοι «αγαπούν» την πόλη τους συμμετέχουν περισσότερο στα κοινά (εκλογές, δημοτικά συμβούλια, εθελοντισμός, δωρεές) αλλά μιλάνε λιγότερο για αυτά. Και όσοι μιλάνε πολύ, τελικά δεν εμφανίζονται. Πριν ζητήσετε από τους κατοίκους να εμφανιστούν, δώστε τους λόγους να νοιαστούν.

  

• Μια designer δημιούργησε γραμματοσειρά εμπνευσμένη από τις LCD οθόνες προορισμού στα τραμ του Σαν Φρανσίσκο.

• Ο Riken Yamamoto, νικητής του βραβείου Pritzker 2024, επικρίνει τους συναδέλφους του αρχιτέκτονες ότι σχεδιάζουν για τους developers αντί για την κοινότητα. «Είναι σαν αποικία από πλούσιους ανθρώπους. Αυτό που χτίζεται είναι εντελώς αχρησιμοποίητο από τους ανθρώπους της γειτονιάς.»

• Μετά από τυφώνα στη Βόρεια Καρολίνα, η τοπική «δανειστική βιβλιοθήκη εργαλείων» ήταν έτοιμη να βοηθήσει εβδομάδες πριν φτάσει η ομοσπονδιακή βοήθεια. Εθελοντές επισκεύασαν 600+ αλυσοπρίονα και γεννήτριες, μοίρασαν καυσόξυλα τον χειμώνα, και έστησαν «δωμάτιο κλάματος».

• Σε πάνω από το 35% των παγκόσμιων δέλτα ποταμών η γη βυθίζεται ταχύτερα από την άνοδο της θάλασσας. Κύρια αιτία είναι η άντληση νερού.

• Τρία μαθήματα από την Κοπεγχάγη: κατοικίες με νερό αντί για υποβαθμισμένους ακάλυπτους, αδιαπραγμάτευτα όρια πόλης χωρίς γκρίζες ζώνες αυθαίρετης δόμησης, και πάρκα που μετατρέπονται σε κανάλια όταν χρειάζεται.

• Το San Francisco Bay Area Bench Collective είναι μια αποκεντρωμένη συνεργασία τοπικών κατοίκων που κατασκευάζουν, εγκαθιστούν και συντηρούν παγκάκια εκεί που η πόλη δεν τα παρέχει.

• Οι αυτοκινητόδρομοι του Ρόμπερτ Μόουζες στη Νέα Υόρκη καταρρέουν και οι κοινότητες που υπέφεραν από αυτούς για δεκαετίες απαιτούν να αποφασίσουν τι θα τους αντικαταστήσει.

• 33 δημοτικοί αξιωματούχοι από 11 πόλεις επισκέφθηκαν το Σάο Πάολο για να μάθουν πώς έκαναν τα σχολικά γεύματα πιο βιώσιμα. Το αποτέλεσμα αυτής της επίσκεψης ήταν ένα ευρύτερο εγχειρίδιο για την ταχεία αναδημιουργία σχεδόν οποιασδήποτε ιδέας στις πόλεις μας. Και για να ξέρουμε αν αυτές οι ιδέες είναι επιτυχυμένες, ίσως θα έπρεπε να μπορούμε να παρακολουθήσουμε και το αν η πόλη έγινε καλύτερη στο να αντιμετωπίζει μελλοντικά προβλήματα. Πόσα τμήματα συνεργάστηκαν πραγματικά; Άλλαξε κάτι από feedback κατοίκων; Έμεινε κάποια διαδικασία που διευκολύνει την επόμενη αλλαγή;

• Μικρές πόλεις στις ΗΠΑ μετατρέπουν κτίρια στο κέντρο σε «flex-plexes»: ξεχωριστοί χώροι για 3-5 ανεξάρτητους παρόχους οικογενειακής παιδικής φροντίδας, με κοινές αυλές και διοικητική υποστήριξη.

• [🎧] Θα λύσει η απόφαση του Τραμπ να απαγορεύσει στους επενδυτές να αγοράζουν κατοικίες το πρόβλημα της έλλειψης στέγης στις Ηνωμένες Πολιτείες; Δύσκολα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν λόγοι για αυτό.

• Τα Dai Pai Dong του Χονγκ Κονγκ είναι πάγκοι φαγητού που ξεχύνονται στο πεζοδρόμιο, μετατρέποντας 10 τ.μ. σε χώρο για 50 άτομα με στοιβαζόμενα καθίσματα και κινητό εξοπλισμό. Ξεκίνησαν μεταπολεμικά ως άδειες σε οικογένειες θυμάτων πολέμου, αλλά από τα '70s οι κανονισμοί τα περιόρισαν. Σήμερα λειτουργούν λιγότερα από 30.

  

• Το Κολόμπο της Σρι Λάνκα ζεστάθηκε από 26°C το 1997 σε 31°C+ το 2017 λόγω της αστικοποίησης. Οι ηλικιωμένοι θυμούνται μια πράσινη πόλη με δροσερούς περιπάτους. Τώρα, το περπάτημα είναι μόνο για τους φτωχούς.

• Ο νέος επόπτης του Sunset District στο Σαν Φρανσίσκο δεν κατάφερε να συγκεντρώσει ούτε 4 υπογραφές για να βάλει σε δημοψήφισμα την επαναλειτουργία του Great Highway για αυτοκίνητα.

• Ο Μαμντάνι ανακοίνωσε πιλοτικό πρόγραμμα $4 εκατ. για δημόσιες τουαλέτες (που δεν χρειάζονται σύνδεση με το δίκτυο αποχέτευσης). Σήμερα η Νέα Υόρκη έχει μία τουαλέτα ανά 8.500 κατοίκους.

Βιώσιμη κινητικότητα

• Οι κάτοικοι της Νέας Υόρκης ξοδεύουν 10.5% του εισοδήματός τους για μετακινήσεις, ενώ στο Χιούστον 20%. Ο λόγος: η πυκνοκατοίκηση. Με 10.800 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, οι αποστάσεις είναι μικρότερες και τα 2/3 των διαδρομών γίνονται με ΜΜΜ, περπάτημα ή ποδήλατο.

• Μετά την έκρηξη της πανδημίας, η βιομηχανία e-bike περνάει κρίση. Οι αιτίες: υπερπαραγγελίες που έγιναν υπεραπόθεμα, δασμοί Τραμπ έως 50% σε εισαγωγές από Κίνα/Ταϊβάν, πυρκαγιές μπαταριών, και αντιδράσεις κατά των e-mopeds που πάνε πολύ πιο γρήγορα από τα κανονικά ηλεκτρικά ποδήλατα και τα παρασύρουν μαζί τους.

• Το Άμστερνταμ ετοιμάζεται να απαγορεύσει τα fatbikes από τα πάρκα της πόλης. Περίπου 5.000 οδηγοί fatbike καταλήγουν στα επείγοντα κάθε χρόνο, με τα παιδιά 12-15 ετών να έχουν τα περισσότερα ατυχήματα. Το πρόβλημα δεν είναι το ποδήλατο αλλά η ευκολία με την οποία "ξεκλειδώνεται" για να φτάσει τα 40 χλμ/ώρα.

• Τα λεωφορεία στις ΗΠΑ σταματούν κάθε 210-240 μέτρα, στην Ευρώπη κάθε 300-450. Το αποτέλεσμα είναι να έχουν μέση ταχύτητα 13 χλμ/ώρα στη Νέα Υόρκη (μόλις διπλάσια από το περπάτημα). Αντιθέτως, η αραίωση στάσεων στο Βανκούβερ εξοικονόμησε 5 λεπτά ανά διαδρομή και $500.000 ετησίως. Λιγότερες στάσεις σημαίνει γρηγορότερα λεωφορεία, καλύτερη αξιοπιστία, και πόρους για καλύτερες υποδομές σε κάθε στάση. Ποιος θα τρέξει τα νούμερα για εμάς;

Τεχνολογία

• Ένας developer δημιούργησε γιγαντιαίο pixel-art χάρτη της Νέας Υόρκης σε στυλ SimCity 2000, χρησιμοποιώντας AI για σχεδόν τα πάντα: από τη γραφή κώδικα μέχρι τη δημιουργία εικόνων.

  

• Στη Φινλανδία, 80.000 κάτοικοι θερμαίνονται από την απορριπτόμενη θερμότητα εξόρυξης Bitcoin.

• Η Metropolis διαχειρίζεται 4.600 χώρους στάθμευσης σε όλες τις ΗΠΑ. Δεν υπάρχει εισιτήριο, κιόσκι ή υπάλληλος — μόνο κάμερες AI που αναγνωρίζουν το αυτοκίνητο και χρεώνουν αυτόματα. Η εταιρεία μόλις έκλεισε $1.6 δις χρηματοδότηση και σχεδιάζει επέκταση σε drive-through, βενζινάδικα και φορτιστές EV.

• Waymo vs Tesla: η πρώτη χρησιμοποιεί lidar, radar και κάμερες, η δεύτερη επέμενε ότι αρκούν μόνο κάμερες. Τα αποτελέσματα: στο πιλοτικό του Austin, η Tesla είχε 3 ατυχήματα σε 11.000 χιλιόμετρα, δηλαδή χειρότερα και από τον μέσο άνθρωπο.

• Η επέκταση των data centers μέχρι το 2030 θα απαιτήσει 2 εκατ. τόνους τσιμέντου. Με παραδοσιακό σκυρόδεμα, αυτό σημαίνει 1.9 εκατ. τόνους CO2 πριν καν ανοίξει ο πρώτος server, όμως υπάρχουν εναλλακτικές.