Πολεοσκόπιο, 2026-02-16
Η Τζέιν Τζείκομπς στον Κηφισό | Όταν το ρέμα γίνεται δρόμος, ο δρόμος θα γίνει ποτάμι | Νέος νόμος μεταφορών
Καλώς ήρθατε στο Πολεοσκόπιο, μια διεβδομαδιαία συλλογή ειδήσεων και συνδέσμων για τις πόλεις, την ανάπτυξή τους και τους ανθρώπους που τις κατοικούν.
Τα 3 βασικά
1. Η Τζέιν Τζείκομπς στον Κηφισό
Ο Κηφισός δέχεται 260.000 οχήματα τη μέρα ενώ σχεδιάστηκε για 190.000, χάνονται 6,5 εκατ. εργατοώρες ετησίως, και η «άμεση λύση» του περιορισμού φορτηγών τις ώρες αιχμής ακυρώθηκε μετά από πίεση επιμελητηρίων. Στο μεταξύ, ούτε το υπάρχον ωράριο τροφοδοσίας «9 με 9» εφαρμόζεται ποτέ.
Η Βαρκελώνη χρησιμοποιεί λωρίδες πολλαπλής χρήσης και κέντρα ενοποίησης εμπορευμάτων. Το Λονδίνο, ζώνες χαμηλών εκπομπών. Εμείς; Εξετάζουμε flyover που θα διπλασιάσει τη χωρητικότητα αυτοκινήτων, από 5.000 σε 10.000/ώρα.
Η λογική «περισσότερος δρόμος = λιγότερη κίνηση» δεν έχει λειτουργήσει πουθενά στον κόσμο. Είναι η μαύρη τρύπα της συγκοινωνιακής πολιτικής: ό,τι κι αν ρίξεις μέσα, εξαφανίζεται.
Στα ίδια πλαίσια κινείται και η συζήτηση για το πάρκινγκ. Η αυτοκινητοκεφαλίαση δεν μας αφήνει να δούμε ούτε τα πιο προφανή λογικά σφάλματα. Η αντανακλαστική απάντηση είναι πάντα η ίδια: χρειαζόμαστε περισσότερες θέσεις. Μπορείτε να φανταστείτε τα επίπεδα στωικισμού που απαιτούνται όταν διαβάζεις σχόλια στη συζήτηση για το Plan A που ζητούν «κοινωνική στάθμευση» και απαλλοτριώσεις για δημιουργία πάρκινγκ; Έχετε ακούσει για τον «Shoup Dogg»;
Για άλλη μια φορά: όσο πιο εύκολο και φθηνό κάνεις κάτι, τόσο περισσότερο θα χρησιμοποιείται. Με τα λεφτά του flyover, πόσο θα ανανεωνόταν ο προαστιακός; Το να συζητάμε πως πρέπει να πληρώσουμε για παραπάνω τσιμέντο και ατσάλι σε μια πόλη με 6 τ.μ. πρασίνου ανά κάτοικο, 1 τ.μ. ποιοτικού δημόσιου χώρου ανά κάτοικο (πηγή: αγανάκτηση, 2026) και τεράστια κλιματική ευαλωτότητα δεν είναι απλά λάθος. Είναι θέμα επιβίωσης της πόλης. Ελπίζω να μη χρειαστεί να γίνουμε Τζέιν Τζείκομπς. Αλλά δεν το αποκλείω.
Για όσες/όσους δεν έχετε το χρόνο ή την αντοχή να διαβάσετε το Power Broker, σας έχω πιο light εναλλακτική.
2. Όταν το ρέμα γίνεται δρόμος, ο δρόμος θα γίνει ποτάμι
3. Νέος νόμος μεταφορών
Από τις 5 Φεβρουαρίου βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση (έως 19/2) το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών με τίτλο «Εκσυγχρονισμός και αναβάθμιση μεταφορών». Πρόκειται για ένα νομοσχέδιο-«σκούπα» με 109 άρθρα που αγγίζει σχεδόν κάθε πτυχή των μεταφορών: τεχνικό έλεγχο οχημάτων, συγκοινωνιακούς φορείς, επιβατικές και εμπορευματικές μεταφορές, ηλεκτροκίνηση, ΣΒΑΚ, σιδηρόδρομο και πολιτική αεροπορία.
Στην ηλεκτροκίνηση, τα νέα ταξί σε Αττική και Θεσσαλονίκη πρέπει να είναι μηδενικών εκπομπών από 1/1/2026 και το 1/4 των νέων εταιρικών αυτοκινήτων που αποκτώνται με μίσθωση πρέπει να είναι ηλεκτρικά. Προβλέπεται επίσης δοκιμαστική λειτουργία ηλεκτρικών λεωφορείων στο δίκτυο του ΟΑΣΑ (έως 10 μήνες), ενώ διατίθενται ~€38 εκατ. στα ΚΤΕΛ για ανανέωση στόλου. Στα ΣΒΑΚ, η προθεσμία κατάρτισης παρατείνεται (πάλι) έως τις 31/12/2026.
Στις συγκοινωνίες, η διαχείριση των Γραμμών 2 και 3 του Μετρό περνά από την Ελληνικό Μετρό ΑΕ στη ΣΤΑΣΥ από 1/3/2026. Η ΟΣΕΘ αποκτά διευρυμένες αρμοδιότητες στη Θεσσαλονίκη: σταθμούς μετεπιβίβασης, λεωφορειολωρίδες, έλεγχο κομίστρου, αποκλειστική ανάθεση συγκοινωνιακού έργου. Αλλάζει και το σύστημα εισιτηριοδιαφυγής: πρόστιμο €100, με δυνατότητα μείωσης 50% αν ο παραβάτης αγοράσει πάσο 30+ ημερών (ενδιαφέρον nudge). Αυστηροποιούνται επίσης οι ποινές για βανδαλισμούς και επιθέσεις σε ελεγκτές, ενώ θεσμοθετείται ψηφιακή πλατφόρμα (δεν θα μπορούσε να λείπει μια νέα ψηφιακή πλατφόρμα) ανώνυμης αξιολόγησης ταξί με υποχρεωτικό QR code. Τέλος, αν ένας δήμος δεν επισκευάσει φθαρμένες στάσεις λεωφορείων εντός 180 ημερών, ο συγκοινωνιακός φορέας μπορεί να αναλάβει τη συντήρηση και εμπορική αξιοποίησή τους.
Ελλάδα
Κεραίες, θερμοσίφωνες, δορυφορικά πιάτα, καυστήρες: οι ταράτσες της Αθήνας παραμένουν η «χωματερή του ορίζοντα» παρά δεκαετίες εξαγγελιών. Η πράσινη στέγη του ΥΠΟΙΚ μαράζωσε, το πρόγραμμα αποξήλωσης κεραιών εξαφανίστηκε. Αρχιτέκτονες προτείνουν κεντρικούς ηλιακούς συλλέκτες ανά τετράγωνα και φυτεμένα δώματα, αλλά το πραγματικό εμπόδιο δεν είναι τεχνικό. Είναι η ομοφωνία των συνιδιοκτητών, που στην ελληνική πολυκατοικία ισοδυναμεί με ουτοπία. Έχω μια λύση όμως που θα συμφωνήσουν όλοι:
Παρά τα δισεκατομμύρια των «Εξοικονομώ», 6 στα 10 ελληνικά κτίρια παραμένουν στις χαμηλότερες ενεργειακές κατηγορίες, ενώ η πιο δημοφιλής «ανακαίνιση» είναι τέντες και σκίαστρα. Μόλις οι μισές εγκεκριμένες αιτήσεις ολοκληρώνονται, το μέσο κόστος ανακαίνισης φτάνει τα €10.075, και 3 στους 10 ιδιοκτήτες λένε ότι χωρίς δάνειο δεν μπορούν καν να ξεκινήσουν.
Οι «έξυπνες κάμερες» που τοποθετήθηκαν στους δρόμους της Αττικής τον Δεκέμβριο, καταγράφουν παραβάσεις αλλά δεν στέλνουν κλήσεις. Γιατί; Γιατί το σύστημα της Τροχαίας δεν έχει διασυνδεθεί ακόμα και η ΕΛ.ΑΣ. λέει ότι δεν έχει λάβει ούτε μία παράβαση προς διεκπεραίωση. Πέραν όλων των άλλων, μιλάμε για εκατομμύρια ευρώ χαμένα μιας και οι κάμερες καταγράφουν πάνω από 10.000 παραβάσεις τη μέρα.
Η ανάπλαση της Βασιλίσσης Όλγας (που έκλεισε το 2020 και θα «παραδιδόταν» πριν ένα χρόνο) ολοκληρώνεται τελικά τον Μάρτιο, αλλά κανείς δεν ξέρει αν θα επιτραπεί η διέλευση ΙΧ. Ο δήμος υπέβαλε αίτημα τον Αύγουστο, η κυβέρνηση δεν απάντησε ποτέ.
Κατεδαφίζονται με γεωμετρικούς ρυθμούς προσφυγικά κτίρια σε όλη την Ελλάδα, πριν προλάβουν να συμπληρώσουν 100 χρόνια και κηρυχθούν μνημεία.
Είναι ο βασικός λόγος που δεν λύνεται η στεγαστική κρίση το ότι το 70% των Ελλήνων είναι ιδιοκτήτες και βλέπει την περιουσία του να φουσκώνει; Ναι, αν και θα εστίαζα περισσότερο στα πόθεν έσχες των βουλευτών και τους ισολογισμούς των τραπεζών.
Τα Airbnb στο κέντρο της Αθήνας αυξήθηκαν 11% το 2025, δηλαδή τη χρονιά που μπήκε σε ισχύ η απαγόρευση νέων καταλυμάτων. Στο εμπορικό τρίγωνο η αύξηση έφτασε 20%, γιατί ιδιοκτήτες έτρεξαν να πάρουν άδεια πριν μπει σε εφαρμογή το μέτρο.
Στην Αθήνα, η τελευταία απογραφή αστέγων έγινε το 2018 και από τότε, στους δρόμους εμφανίστηκαν νέες κατηγορίες: ηλικιωμένοι 75+ που αποτελούν πλέον το 30% των φιλοξενουμένων σε δομές, άτομα που δουλεύουν αλλά δεν βρίσκουν σπίτι κάτω από €500, και άτομα με αναπηρία που κυκλοφορούν μεταξύ πεζοδρομίου και εφημερίας γιατί καμία δομή δεν τα δέχεται.
Ο ποδηλατόδρομος της Αθηναϊκής Ριβιέρας, που εξαγγέλθηκε το 2021 για παράδοση το 2025, πάει πλέον προς το 2027.
Η Google ξεκινά 10μηνη τρισδιάστατη χαρτογράφηση σχεδόν όλης της Ελλάδας για το Street View. Φορέστε τα καλά σας και βάλτε γλάστρες στο μπαλκόνι.
Νέος, ενιαίος Κώδικας Αυτοδιοίκησης: περίπου 800–900 άρθρα και πάνω από 1.000 διαφορετικά νομοθετήματα κωδικοποιούνται σε ένα ενιαίο κείμενο.
Οι πρώτες στιγμές ενός 63χρονου άνδρα που απέκτησε σπίτι μετά από τρία χρόνια στον δρόμο χάρη στο Δήμο Θεσσαλονίκης που ανακαίνιζει και νοικιάζει σε ευάλωτους πολίτες με €150 τον μήνα 30 κληροδοτήματα του Δημοσίου που έμεναν κλειστά. Γιατί φαίνεται να πετυχαίνει εκεί που απέτυχε η Αθήνα;
Το βιβλίο «37 ιστορίες αθηναϊκών πολυκατοικιών» αποκαλύπτει τον παραγνωρισμένο ρόλο της αντιπαροχής: χωρίς κεφάλαιο, τράπεζες ή κρατικό σχέδιο, η Αθήνα στέγασε εκατομμύρια και δημιούργησε κοινωνική κινητικότητα μέσα από μια μεταρρύθμιση «από τα κάτω» και με ταξική ανάμειξη εντός του ίδιου κτιρίου σπάνια για τα διεθνή δεδομένα.
Εταιρεία ηλεκτρικών πατινιών προσέφυγε κατά του νέου κανονισμού του Δήμου Αθηναίων. Η εφαρμογή θα αργήσει τουλάχιστον τρεις μήνες και μέχρι τότε, τα πατίνια θα συνεχίζουν να κοιμούνται ξαπλωμένα στα πεζοδρόμια.
📢 Η Schema Labs (Open Council) ψάχνει Civic Tech Software Engineer.
Αστική Ζωή
Η Νιγηρία δεν έχει κάνει απογραφή από το 2006, η Λ.Δ. Κονγκό από το 1984, το Αφγανιστάν από το 1979. Οι δορυφόροι υποεκτιμούν τους πληθυσμούς κατά 50-84%. Έχουμε ιδέα πόσοι άνθρωποι ζουν στον πλανήτη;
Πάνω από το 50% της παγκόσμιας αστικής κατοικίας χτίζεται χωρίς αρχιτέκτονες, άδειες ή masterplan.
Μελετώντας τις πόλεις του 19ου αιώνα: ο σχεδιασμός δρόμων και δικτύων δούλευε θαυμάσια, η διαφορά δημόσιο-ιδιωτικό δεν ήταν τόσο σημαντική όσο η χρηματοδότηση μέσω τελών χρήσης, και τα μονοπώλια υποδομών (τραμ, νερό, φωταέριο) λειτουργούσαν καλύτερα από τον ανταγωνισμό.
Στον 19ο αιώνα, το Βερολίνο μεγάλωσε 20 φορές, η Νέα Υόρκη 100 φορές. Όλα αυτά ενώ οι τιμές κατοικίας έμειναν σταθερές. Το μυστικό δεν ήταν laissez-faire αλλά μονοπώλια υποδομών που αυτοχρηματοδοτούνταν, γενναιόδωρα δίκτυα δρόμων και δικαίωμα στη δόμηση ως βασική αρχή. Ένα σύστημα που μετά το 1914 αντικαταστάθηκε σταδιακά από αυτό που μας έδωσε τη σημερινή στεγαστική κρίση.
Το Λονδίνο έχει 1,1 ανθρωποκτονίες ανά 100.000 κατοίκους — λιγότερες από Παρίσι και Βερολίνο, τρεις φορές λιγότερες από τη Νέα Υόρκη. Αλλά οι αναρτήσεις στο X για «εγκληματικότητα στο Λονδίνο» διπλασιάστηκαν το 2025, πολλές συνδέοντάς την με μετανάστες, με αποτέλεσμα το 61% των Βρετανών να θεωρεί την πόλη επικίνδυνη.
Οι φονικές πλημμύρες στην Πορτογαλία ήταν αποτέλεσμα δεκαετιών τσιμεντοποίησης που δεν αφήνει το νερό να απορροφηθεί. Εξαίρεση η Σετούμπαλ, όπου μια λεκάνη κατακράτησης που σχεδιάστηκε το 2018 κράτησε την πόλη στεγνή (χρησιμοποιώντας μόλις το 20% της χωρητικότητάς της).
Το Σάο Πάολο ζει το ίδιο κλιματικό παράδοξο με την Αθήνα: ξηρασία που ρίχνει τα αποθέματα νερού και ταυτόχρονα φονικές πλημμύρες από καταιγίδες που πνίγουν την πόλη.
Η Χο Τσι Μινχ έβαλε όριο ηχορύπανσης στα 40 dB (επίπεδα βιβλιοθήκης). Σε μια πόλη 10 εκατομμυρίων όπου το καραόκε στις γειτονιές κρατάει μέχρι τα ξημερώματα.
Στη Σεούλ, ένα ιερό 600 ετών και ένα μπρουταλιστικό εμπορικό συγκρότημα των '60s βρίσκονται απέναντι και η μάχη για το ύψος των νέων κτιρίων ανάμεσά τους διχάζει τη χώρα.
36 ώρες στο Λάγος των 21 εκατομμυρίων κατοίκων: μια πόλη χωρίς πεζοδρόμια και με κυκλοφοριακό χάος, αλλά με 200 στρέμματα τροπικού δάσους στην καρδιά της, street food μέχρι τα ξημερώματα και νυχτερινή ζωή που ξεχύνεται από τα κλαμπ στις εκκλησίες το πρωί.
Όσοι «τα παρατάνε» με την ιδιοκτοκατοίκηση αλλάζουν ριζικά συμπεριφορά: καταναλώνουν περισσότερο, δουλεύουν λιγότερο και στρέφονται σε crypto ελπίζοντας να κερδίσουν πίσω αυτό που η αγορά κατοικίας τους στέρησε.
Ινδικές πόλεις φτιάχνουν «ροζ πάρκα» αποκλειστικά για γυναίκες ώστε να μπορούν να ξαπλώσουν, να γυμναστούν και να χαλαρώσουν χωρίς αντρικά βλέμματα. Και κάπως έτσι παγιώνουν το πρόβλημα.
Αν προσπαθήσετε να φτιάξετε ένα παρτέρι σε θέση στάθμευσης, πιθανότατα θα σας επιβληθεί πρόστιμο και θα εξαφανιστεί. Αν όμως γεμίσετε ένα παλιό καμπριολέ με χώμα και φυτά;
Οι YIMBY κερδίζουν πολιτικές μάχες σε όλες τις ΗΠΑ (13 πολιτείες αφαίρεσαν εμπόδια στη δόμηση πέρυσι) αλλά οι «σκεπτικιστές της προσφοράς» επιμένουν: χωρίς δημόσια στέγαση και επιδοτήσεις, η αποκλειστική εμπιστοσύνη στην αγορά θα χρειαστεί 18 έως 124 χρόνια για να γίνει προσιτό ένα διαμέρισμα στο Σαν Φρανσίσκο. Χρειάζονται και τα δύο.
Το Ολυμπιακό Χωριό του Μιλάνου για τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες σχεδιάστηκε εξαρχής για μετατροπή σε φοιτητικές εστίες.
Η Ρώμη χρεώνει πλέον €2 είσοδο στη Φοντάνα ντι Τρέβι για τη διαχείριση 70.000 επισκεπτών ημερησίως.
Μια στις επτά επιχειρήσεις παράδοσης φαγητού στην Αγγλία είναι «σκοτεινές κουζίνες».
Χιλιάδες προσομοιώσεις επιβεβαιώνουν ότι πλάκες και δοκοί από κατεδαφισμένα κτίρια μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν με ασφάλεια σε νέες κατασκευές.
Τα χιονισμένα πεζοδρόμια της Νέας Υόρκης ανάγκασαν τους πεζούς να χαράξουν τα δικά τους μονοπάτια (τα λεγόμενα «desire paths») αποκαλύπτοντας ποιον προτεραιοποιεί η πόλη όταν καθαρίζει τους δρόμους αλλά αφήνει τα πεζοδρόμια βουνά από χιόνι. 4 χρόνια πριν, σας έγραφα πως με τύχη, μπορεί και να χιονίσει για εμάς.
Το βιβλίο Messy Cities υποστηρίζει ότι οι κανονισμοί πολεοδομίας συχνά σκοτώνουν αυτό που κάνει τις πόλεις ζωντανές. Η αταξία δεν σημαίνει απαραίτητα χάος. Πολύ συχνά είναι αυτό που συμβαίνει όταν οι κάτοικοι παίρνουν πίσω τον χώρο και τον αξιοποιούν οργανικά σε αυτό που βγάζει περισσότερο νόημα τοπικά. Οι «παραγκουπόλεις» (ή αυτοδημιούργητες γειτονιές σύμφωνα με ένα άλλο βιβλίο) ίσως αποτελούν ένα εξαιρετικό παράδειγμα για αυτό.
Βιώσιμη κινητικότητα
Νέα έρευνα του NBER δείχνει ότι το τέλος κυκλοφοριακής συμφόρησης στο Μανχάταν ωφέλησε περισσότερο τους οδηγούς εκτός της ζώνης χρέωσης. Εξοικονομούν 461.000 ώρες εβδομαδιαίως, χωρίς καμία αύξηση κίνησης σε εναλλακτικές διαδρομές. Τους πιο φωνακλάδες πολέμιους του μέτρου δηλαδή.
Σαμαράκια, κάμερες, στένεμα λωρίδων: σχεδόν όλα τα μέτρα κατά της υπερβολικής ταχύτητας δουλεύουν και οι κάτοικοι τα θέλουν. Που είναι οι πολιτικοί με το θάρρος να τα εφαρμόσουν;
Ο «Cycling Mikey» του Λονδίνου έχει καταγγείλει πάνω από 2.400 οδηγούς φορώντας κάμερα κράνους για να συλλέγει αποδείξεις. 36 από αυτούς έχασαν το δίπλωμά τους, ενώ έχουν πληρώσει €200.000+ σε πρόστιμα. Τον χτυπούν, τον βρίζουν, τον αποκαλούν «ρουφιάνο» αλλά ίσως «υπάρχουν άνθρωποι ζωντανοί σήμερα χάρη σε αυτόν».
Από τα 50 λευκά ποδήλατα του Άμστερνταμ το 1965 που εξαφανίστηκαν σε ένα μήνα, μέχρι τα ηλεκτρικά ποδήλατα με GPS και εναλλάξιμες μπαταρίες σε εκατοντάδες πόλεις σήμερα. 60 χρόνια σταδιακής εξέλιξης για τα κοινόχρηστα ποδήλατα που πλέον (κάπου άλλου, όχι εδώ) θεωρούνται αστική υποδομή.
Το 1916, ο Clinton Edgar Woods κατασκεύασε το πρώτο εμπορικό υβριδικό αυτοκίνητο με αναγεννητική πέδηση και αυτόματη φόρτιση μπαταρίας.
Μελέτη στην Καλιφόρνια με δορυφορικά δεδομένα έδειξε ότι κάθε 200 επιπλέον ηλεκτρικά αυτοκίνητα ανά ταχυδρομικό κώδικα μειώνουν το διοξείδιο του αζώτου κατά 1,1%.
Τεχνολογία
Η SpaceX του Έλον Μασκ ανακοίνωσε σχέδια για μόνιμη βάση στη Σελήνη με κόστος $100-500 δις, χιλιάδες πτήσεις Starship και πρώτη αποστολή το 2027. Η λογική: η Σελήνη απέχει 2 μέρες αντί για 6 μήνες, κάνοντάς την ιδανικό πεδίο δοκιμών πριν τον Άρη. Αρκεί να λυθούν μερικές «μικρές λεπτομέρειες».
Η Waymo ζητά από τους οδηγούς της DoorDash να κλείνουν τις πόρτες των αυτόνομων αυτοκινήτων της.
Τα αυτόνομα οχήματα δημιουργούν μια νέα κατηγορία κατάληψης δημόσιου χώρου — ούτε πάρκινγκ, ούτε κίνηση, αλλά «pauking». Ο λόγος είναι πως η αργή οδήγηση (cruising) κοστίζει $0,50/ώρα, φθηνότερα από κάθε πάρκινγκ. Έρευνα του UCLA έδειξε ότι μόλις 2.000 τέτοια οχήματα θα μπορούσαν να ρίξουν την μέση ταχύτητα της κυκλοφορίας στο κέντρο του Σαν Φρανσίσκο στα 3 χλμ./ώρα.
Επίσης η Waymo, σε ακρόαση στη Γερουσία των ΗΠΑ, απέφυγε να απαντήσει αν οι απομακρυσμένοι βοηθοί της είναι στην πραγματικότητα οδηγοί.
Νέα έρευνα δείχνει ότι μια απλή πινακίδα με το σωστό κείμενο μπορεί να χειραγωγήσει αυτόνομα οχήματα και drones, π.χ. να τα στρέψει προς πεζούς ή να τα αναγκάσει σε επικίνδυνη προσγείωση.
Από τα ηλιακά πάνελ στο Πακιστάν μέχρι τα ηλεκτρικά φέρι της Νορβηγίας και τα λεωφορεία της Μπογκοτά, οι τεχνολογίες απανθρακοποίησης δεν είναι πια πιλοτικά αλλά λειτουργούν εμπορικά, σε κλίμακα. Αυτό που τις κρατάει «άνισα κατανεμημένες» είναι η γραφειοκρατία και η αδράνεια.
Σήμερα υπάρχουν πάνω από 600.000 ηλεκτρικά αυτοκίνητα στις ΗΠΑ που μπορούν να επιστρέφουν ενέργεια στο δίκτυο.
[📹] Η μηχανή πλακόστρωσης S24 PaveJet.