10.000 «νέα» δέντρα

Για τις κοπές στην Αθήνα και τη διαφάνεια που λείπει

Αυτά ήταν τα δέντρα στον δρόμο μου.

Στις 29 Ιανουαρίου, ο Δήμος Αθηναίων έκοψε τα περισσότερα από αυτά. Μέσα σε λίγες ώρες, τουλάχιστον δέκα δέντρα έγιναν κούτσουρα στο πεζοδρόμιο.

Την προηγούμενη εβδομάδα, συνεργεία καθάρισαν τις ρίζες και φύτεψαν νέα δεντρύλλια στη θέση τους.

Κρατώντας πάντα το ξυράφι του Χάνλον και όντας άσχετος από γεωπονία, πιστεύω πως υπάρχει επιστημονική αιτιολόγηση για αυτή την απόφαση. Ίσως τα δέντρα ήταν άρρωστα. Ίσως απειλούσαν τη δημόσια ασφάλεια. Ίσως κάποιος γεωπόνος αξιολόγησε την κατάστασή τους και αποφάσισε πως η κοπή ήταν η μόνη λύση. Και ακόμα κι αν ήταν λάθος απόφαση, δεν έγινε κατ' ανάγκη με κακία ή κρυφά συμφέροντα.

Δεν υπάρχει, όμως, καμία δικαιολογία για δύο πράγματα.

Η απουσία ενημέρωσης

Ρωτήσαμε το συνεργείο γιατί κόβονται τα δέντρα. Η απάντηση: «Έτσι αποφάσισε ο Δήμος.» Χωρίς εξήγηση. Χωρίς κάτι να μας δείξουν. Η μόνη ειδοποίηση ήταν ένα φύλλο χαρτί, που ζητούσε να μη σταθμεύουμε λόγω «εργασιών κλαδεύσεως» με την ημερομηνία κενή.

Θα ήταν τόσο δύσκολο αυτό το χαρτί να είχε ένα QR με την τεχνική έκθεση γεωπόνου και της απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου; Πόσο γκρίνια και δυσπιστία θα γλίτωνε ένα τόσο απλό πράγμα;

Σας θυμίζω την πινακίδα που βρήκα, στην πρόσφατη επίσκεψή μου στο Παρίσι, σε ένα παρτέρι που ετοιμαζόταν για φύτευση:

Εξηγεί γιατί η πόλη φυτεύει συγκεκριμένη εποχή, γιατί αποφεύγει τις ζεστές περιόδους, πώς προστατεύει την ποιότητα του εδάφους και τι θα συμβεί στο μεταξύ. Περιλαμβάνει ακόμα και ημερολόγιο με τις κατάλληλες περιόδους φύτευσης ανά τύπο φυτού. Η πινακίδα βρίσκεται εκεί για τον κάθε περαστικό.

Αυτό λέγεται σεβασμός προς τον πολίτη. Και δεν κοστίζει σχεδόν τίποτα. Ίσως μόνο τη βούληση να αντιμετωπίζεις τους κατοίκους ως ενήλικες.

---

---

Το αφήγημα των «νέων δέντρων»

Στις 8 Ιανουαρίου — λίγες μέρες πριν κοπούν τα δέντρα στον δρόμο μου — ο δήμαρχος Αθηναίων δημοσίευσε στο Facebook:

«Σε δύο χρόνια, υλοποιήσαμε έναν ξεκάθαρο στόχο: 10.000 νέα δέντρα στην Αθήνα. 5.000 φυτεύσεις κάθε χρόνο, με σχέδιο και συνέπεια.»

Η λέξη-κλειδί είναι το «νέα». Ας τη σκεφτούμε λίγο.

Πόσα από αυτά τα 10.000 δέντρα αντικατέστησαν κομμένα; Δεν μπορώ να ξέρω. Αυτό που ξέρω είναι πως τα δένδρα του δρόμου μου μετράνε σε αυτό το σύνολο. Και πως παρατηρώντας τις τοποθεσίες των υπόλοιπων στον χάρτη, μιας και τα περισσότερα φαίνονται να φυτεύονται σε πεζοδρόμια, μπορώ να υποθέσω πως η αντικατάσταση έχει πολύ σημαντικό μερίδιο. Θα χαρώ να φανώ λάθος και να διορθώσω αυτή την εκτίμηση.

Γιατί όμως ο Δήμος δεν δημοσιοποιεί αυτά τα στοιχεία και αποφάσισε η πλατφόρμα Athens Trees να δείχνει μόνο τις νέες φυτεύσεις και όχι πόσα δέντρα κόπηκαν; Δηλαδή να μην δείχνει το net αποτέλεσμα. Αν φυτέψεις 5.000 και κόψεις 5.000, δεν έχεις 5.000 νέα δέντρα. Έχεις μηδέν.

Αλλά ακόμα κι αν ήταν πραγματικά νέες προσθήκες, η λέξη «νέα» κρύβει κάτι σημαντικό: ένα δεντρύλλιο δεν είναι δέντρο. Όχι ακόμα.

Ο Δήμος Αθηναίων διαχειρίζεται 93.891 δέντρα στις δεντροστοιχίες της πόλης και περίπου 140.000 συνολικά αν συμπεριλάβουμε λόφους, πάρκα και πλατείες. Ένα ώριμο αστικό δέντρο απορροφά κατά μέσο όρο 10-40 κιλά CO2 τον χρόνο, παρέχει σκιά που μειώνει τη θερμοκρασία κατά 2-3°C στο επίπεδο του δρόμου, συγκρατεί 3.000-6.500 λίτρα βρόχινου νερού ετησίως και απομακρύνει ρύπους όπως σωματίδια, όζον και διοξείδιο του αζώτου μέσω των φύλλων του.

Μια μελέτη του 2014 στο Nature — που ανέλυσε 673.046 δέντρα 403 ειδών σε έξι ηπείρους — έδειξε ότι το 87% των ειδών αυξάνει τον ρυθμό δέσμευσης CO2 όσο γερνάει. Ένα δέντρο με δεκαπλάσια διάμετρο κορμού μπορεί να έχει πενηντα- ως εκατονταπλάσια φυλλική μάζα.

Ένα δεντρύλλιο ύψους δύο μέτρων χρειάζεται πολλά χρόνια μέχρι να προσφέρει ισοδύναμες υπηρεσίες (σκιά, απορρόφηση CO2, μείωση θορύβου, στήριξη βιοποικιλότητας). Η Σοφόρα, που βρίσκεται πλέον έξω από το μπαλκόνι μου, χρειάζεται τουλάχιστον 10 χρόνια για να ανθίσει για πρώτη φορά και 30-40 χρόνια για να αναπτύξει πλήρως την κόμη της.

Αυτό σημαίνει πως αν υποθέσουμε πως τα μισά από τα 10.000 «νέα» δέντρα αντικατέστησαν ώριμα, τότε (χρησιμοποιώντας τα παραπάνω νούμερα) μέχρι τα δεντρύλλια να μεγαλώσουν η πόλη χάνει προσωρινά την ικανότητα απορρόφησης ~125 τόνων CO2 και συγκράτησης ~24 εκατομμυρίων λίτρων βρόχινου νερού τον χρόνο — μαζί με τη σκίαση σε εκατοντάδες δρόμους. Αυτά δεν θα τα πάρουμε πίσω πριν το 2055.

Δεν είναι μόνο θέμα ειλικρίνειας. Αυτό που μετράς καθορίζει και τι αποφασίζεις: αν η επιτυχία μετριέται σε νέες φυτεύσεις και όχι σε καθαρό αποτέλεσμα, τότε η κοπή ενός ώριμου δέντρου δεν έχει κανένα «κόστος» στον δείκτη — κάνοντας την απόφαση πολύ πιο εύκολη.

---

Για τους κατοίκους της Φαίδρου, τα επόμενα καλοκαίρια θα είναι πιο ζεστά και η θέα από το μπαλκόνι πιο γκρίζα. Ίσως με καλό λόγο, τον οποίο όμως θα έπρεπε να μπορώ να μάθω πολύ πιο εύκολα. Πάντα θα πρέπει να κόβουμε δέντρα. Η αστική δασοκομία απαιτεί διαχείριση. Κάποια δέντρα αρρωσταίνουν, γερνάνε, γίνονται επικίνδυνα. Αυτό είναι φυσιολογικό.

Κάθε κοπή όμως πρέπει να συνοδεύεται από δημόσια αιτιολόγηση. Και να καταλάβουμε πως ένα «μητρώο δέντρων» χωρίς τα δέντρα που αφαιρούνται δεν είναι μητρώο. Είναι καμπάνια.