Urbanism Darlings, vol. 5
Αλγέρι, Μουμπάι, Μαϊάμι, Ελσίνκι, Τόκιο
Συνεχίζουμε την Ιουλιάτικη παράδοση με πέντε νέες ταινίες στην κατηγορία «Urbanism Darlings», δηλαδή ταινίες όπου οι πόλεις είναι πρωταγωνιστές.
Τα κριτήριά μου παραμένουν τα ίδια:
Η πόλη ως χαρακτήρας: Η (αστική) τοποθεσία παίζει τόσο κεντρικό ρόλο που η ταινία θα ήταν εντελώς διαφορετική αν γυριζόταν αλλού.
Πραγματικός προορισμός: Μπορούμε να επισκεφθούμε τους δρόμους, τις γειτονιές και τα κτίρια που βλέπουμε στην οθόνη.
Μητροπολιτική ενέργεια: Η πόλη αποτυπώνει την πολυπλοκότητα, τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις της σύγχρονης αστικής ζωής.
Μπορείτε να βρείτε τις προτάσεις από τις προηγούμενες χρονιές στα παρακάτω λινκς:
2022: Όσλο, Χονγκ Κονγκ, Νέα Υόρκη, Τόκιο, Πόλη του Μεξικού
2023: Αθήνα, Ταιπέι, Βιέννη, Σαν Φρανσίσκο, Μπουένος Άιρες
2024: Σεούλ, Λος Άντζελες, Σάο Πάολο, Λονδίνο, Ρώμη
2025: Γιοχάνεσμπουργκ, Ντιτρόιτ & Ταγγέρη, Νάπολη, Στοκχόλμη, Παρίσι
(21) Αλγέρι, The Battle of Algiers, 1966
Γυρίστηκε μέσα στην πραγματική Κάσμπα, δέκα μόλις χρόνια μετά τα γεγονότα που αφηγείται, με ερασιτέχνες ηθοποιούς που πολλοί τα είχαν ζήσει οι ίδιοι. Αποτυπώνει καθαρά την αποικιακή πόλη ως χωρικό σύστημα: από τη μία οι φαρδιές οσμανικές λεωφόροι της ευρωπαϊκής συνοικίας, από την άλλη ο κάθετος λαβύρινθος από σκάλες, ταράτσες και αδιέξοδα της Κάσμπα, και ανάμεσά τους συρματοπλέγματα και σημεία ελέγχου. Ο πολεοδομικός διαχωρισμός είναι η ίδια η σύγκρουση. Fun fact: έχω δει την ταινία σε παραγωγή του Secret Cinema. Όχι τόσο fun fact: παρότι η Κάσμπα είναι μνημείο UNESCO από το 1992, καταρρέει κυριολεκτικά — σε καταγραφή του 2023, το 48% των κτιρίων βρέθηκε σε πολύ κακή κατάσταση.
(22) Μουμπάι, Slumdog Millionaire, 2008
Ένα παιδί ξέρει όλες τις απαντήσεις σε ένα τηλεπαιχνίδι, επειδή κάθε απάντηση είναι ένα σημάδι που του άφησε η πόλη. Αυτή είναι η κεντρική ιδέα της ταινίας: η μεγαλούπολη ως εκπαίδευση. Η ταινία γυρίστηκε στους πραγματικούς δρόμους της Μουμπάι, με τα παιδιά των πρώτων σκηνών να προέρχονται από παραγκουπόλεις. Το Νταράβι, όπου εκτυλίσσεται μεγάλο μέρος της, συμπυκνώνει όλες τις αντιφάσεις της άτυπης πόλης: περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι σε δύο τετραγωνικά χιλιόμετρα (πυκνότητα πάνω από 400.000 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο) και ταυτόχρονα μια παραγωγική οικονομία δερμάτινων, κεραμικών και ανακύκλωσης με ετήσιο τζίρο που υπολογίζεται κοντά στο $1 δισ. Μια πόλη μέσα στην πόλη δηλαδή, χτισμένη χωρίς κανένα πλάνο.
Σε μια σκηνή, τα δύο αδέρφια κοιτάζουν τους ουρανοξύστες που υψώνονται εκεί όπου ήταν η γειτονιά τους. Δεκαοκτώ χρόνια μετά, ό,τι έβλεπαν να συμβαίνει στη δική τους γειτονιά φτάνει και στο Νταράβι: η ανάπλαση ξεκίνησε το 2025 και λιγότεροι από τους μισούς κατοίκους αναμένεται να δικαιούνται κατοικία στη νέα.
Τρία κεφάλαια, τρεις ηλικίες, μία γειτονιά. Ο πρωταγωνιστής μεγαλώνει στο Liberty City και η ταινία δείχνει πώς ένα περιβάλλον ορίζει το ποιος επιτρέπεται να γίνεις. Γυρίστηκε στο πραγματικό συγκρότημα κοινωνικής κατοικίας Liberty Square, το πρώτο για Αφροαμερικανούς στον αμερικανικό Νότο, με τους κατοίκους παρόντες στα γυρίσματα. Η γειτονιά, που κάποτε όριζε τον διαχωρισμό, σήμερα ζει το λεγόμενο climate gentrification: χτισμένη πάνω στην ασβεστολιθική ράχη του Μαϊάμι, βρίσκεται ψηλότερα από τις ακριβές παραλιακές συνοικίες που πλέον πλημμυρίζουν όλο και συχνότερα. Έτσι, η γη των αποκλεισμένων γίνεται σταδιακά από τις πιο πολύτιμες της πόλης.
(24) Ελσίνκι, Fallen Leaves, 2023
Δύο άνθρωποι με «αόρατες» δουλειές (σούπερ μάρκετ, εργοτάξιο) προσπαθούν να συναντηθούν σε μια πόλη που δεν το κάνει καθόλου εύκολο. Ο Καουρισμάκι γυρίζει την πιο απλή ερώτηση της αστικής ζωής σε ολόκληρη ταινία: πού γνωρίζεται κανείς με κάποιον, όταν το σπίτι είναι μικρό, η δουλειά επισφαλής και η μοναξιά δεδομένη; Η απάντησή του είναι οι λεγόμενοι τρίτοι χώροι: το καραόκε μπαρ, το σινεμά, η στάση του τραμ. Το Ελσίνκι που εμφανίζεται δεν είναι αυτό του design district και των σαουνών με θέα, αλλά της εργατικής πλευράς της πόλης. Και, αν κρίνουμε από τα ραδιόφωνα με λυχνίες και τις σημειώσεις σε χαρτάκια, της πιο αναλογικής.
(25) Τόκιο, Perfect Days, 2023
Για πρώτη φορά επαναλαμβάνω πόλη, αλλά η ταινία το επιβάλλει. Όχι μόνο γιατί είναι η καλύτερη ταινία που είδα από το περυσινό γράμμα αλλά γιατί καμία ταινία της λίστας δεν είναι τόσο κυριολεκτικά προϊόν αστικού σχεδιασμού. Το Perfect Days υπάρχει επειδή υπήρξε πρώτα το The Tokyo Toilet: 17 δημόσιες τουαλέτες στη Σιμπούγια, σχεδιασμένες από σημαντικούς αρχιτέκτονες. Ο Βιμ Βέντερς προσκλήθηκε να γυρίσει μικρά ντοκιμαντέρ για το πρόγραμμα και επέστρεψε με ολόκληρη ταινία.
Πώς ζει κανείς καλά μέσα σε μια μητρόπολη 37 εκατομμυρίων; Ο Χιραγιάμα, καθαριστής αυτών των τουαλετών, έχει βρει την απάντησή του: μια ζωή σε σταθερή μικρή ακτίνα, με τελετουργίες. Αυτή τη φιλοσοφία έχει και το ίδιο το Τόκιο: οι τουαλέτες καθαρίζονται έως και τρεις φορές τη μέρα και η συντήρηση του δημόσιου χώρου αντιμετωπίζεται ως τελετουργία και αξιοπρέπεια, όχι αγγαρεία.