Πολεοσκόπιο, 2026-08-15
Γέννησε η ασχήμια τα διατηρητέα; | Ψηλά τα χέρια, κάτω τα αυτοκίνητα | Αστικά αυγουστιάτικα βάϊμπζ
Καλώς ήρθατε στο Πολεοσκόπιο, μια διεβδομαδιαία συλλογή ειδήσεων και συνδέσμων για τις πόλεις, την ανάπτυξή τους και τους ανθρώπους που τις κατοικούν.
Τα 3 βασικά
1. Γέννησε η ασχήμια τα διατηρητέα
Για αιώνες, οι πόλεις γκρέμιζαν ό,τι έχτισαν οι προηγούμενες γενιές και κανείς δεν διαμαρτυρόταν. Από το Λονδίνο του 1700, μια πόλη μισού εκατομμυρίου κατοίκων, σώζονται σήμερα λιγότερα από 200 σπίτια. Κατεδαφίστηκε το 99,8% της τότε πόλης χωρίς ιδιαίτερη αντίδραση. Το Παρίσι είχε δεκάδες χιλιάδες ξύλινα σπίτια και πλέον έχει δύο. Από το 1960 ως το 1975 όμως, όλη η Δύση πάγωσε τα ιστορικά της κέντρα με νόμους προστασίας. Το 2022, το Βερολίνο κατεδάφισε μόλις 9 από τα 50.337 κτίρια της πόλης που χτίστηκαν πριν το 1919. Με αυτόν τον ρυθμό, η αντικατάσταση αυτών των κτιρίων θα χρειαστεί 5.600 χρόνια. Τι άλλαξε;
Το δοκίμιο του Samuel Hughes στο Works in Progress δίνει μια απάντηση που αξίζει να πάρουμε σοβαρά: οι κατεδαφίσεις άρχισαν να προκαλούν αντιδράσεις μόνο όταν ο κόσμος άρχισε να πιστεύει ότι τα νέα κτίρια θα είναι πιο άσχημα από τα παλιά.
Η ελληνική εμπειρία φαίνεται να συμφωνεί με αυτή τη θεωρία. Στις τρεις μεταπολεμικές δεκαετίες η Αθήνα έχτισε περίπου 35.000 πολυκατοικίες σε μια πόλη που είχε γύρω στις 1.000, γκρεμίζοντας (κατά τους υπολογισμούς της MONUMENTA) έως και το 80% των νεοκλασικών σε ορισμένες γειτονιές. Αυτό το γεγονός συχνά αναφέρεται ως τραγωδία και ας κατάφεραμε να στεγάσουμε εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς τράπεζες, μεγάλους κατασκευαστές και δημόσιο χρήμα.
Η πυκνότητα δεν ήταν λάθος απόφαση, αλλά το ότι χτίσαμε γρήγορα, φθηνά και «άσχημα» ίσως αποδεικνύεται σοβαρότερο πρόβλημα απ’ ό,τι μπορεί να φαντάζει σε πρώτη ανάγνωση. Η αντίδραση στις κατεδαφίσεις ήρθε ακριβώς όπως προβλέπει ο Hughes και μόνο αφού το έργο της αντιπαροχής είχε ήδη ολοκληρωθεί: πρώτα διατάγματα για την Πλάκα το 1979, κύμα κηρύξεων διατηρητέων τη δεκαετία του ‘80, και σήμερα ένα Σύνταγμα που προστατεύει αυτόν που λέει όχι.
Κάθε «όχι άλλο τσιμέντο» σημερινό επιχείρημα κατά της δόμησης αντλεί τη νομιμοποίησή του τόσο από τη μνήμη εκείνης της εποχής όσο και από τη σύγχρονη επιδημία της γκρίζας πολυκατοικίας. Έχουμε χάσει κάτι πολυτιμότερο από τα νεοκλασικά: την εμπιστοσύνη ότι το επόμενο κτίριο θα είναι καλύτερο από το προηγούμενο.
Το ότι η πολυκατοικία φαίνεται να έχει πλέον αγαπηθεί παγκοσμίως από ακαδημαϊκούς και αρχιτέκτονες δεν νομίζω πως θα κουνήσει τη βελόνα. Μια νέα αισθητική που θα διαδεχθεί τον μοντερνισμό ίσως δεν είναι πολυτέλεια αλλά μια από τις προϋποθέσεις για να ξαναχτίσουμε.
2. Ψηλά τα χέρια, κάτω τα αυτοκίνητα
Συνέντευξη του Αντώνη Τρίτση από το 1991 (h/t @theiosthanassis). Ανάμεσα σε άλλα, είπε πως για να μειωθεί η κίνηση πρέπει να στενέψουν οι δρόμοι και απάντησε στην Κανέλλη κατάμουτρα πως «δεν είναι τυχεροί οι άλλοι που πάτε με το δικό σας αυτοκίνητο». What if..
3. Αστικά αυγουστιάτικα βάϊμπζ
Από το 2022. Για όσους μείνατε στην πόλη σας, βαϊμπάρετε ελεύθερα. Και να θυμάστε: θα μπορούσε όλος ο χρόνος να ήταν έτσι.
Ελλάδα
[📹] Αντί να πεζοδρομηθεί η Ευριπίδου μετά από τόσους μήνες εργασιών, έχουμε αυτό.
Αν βάζαμε κλιματισμό στις αποβάθρες του μετρό στο Σύνταγμα, θα ανεβάζαμε τη θερμοκρασία στον Εθνικό Κήπο έως 4°C.
Το ΥΠΕΝ ετοιμάζεται να διορθώσει τους όρους για τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού, αναγνωρίζοντας ότι το αρχικό σχέδιο υπερρύθμισε ένα εργαλείο που γεννήθηκε ως DIY.
Εκτός Ταμείου Ανάκαμψης ο Ποδηλατόδρομος της Αθηναϊκής Ριβιέρας.
Με κόκκινο τα σημεία που φωτογραφίζουν οι τουρίστες. Με μπλε οι ντόπιοι.
Αστική Ζωή
Ο πληθυσμός του Λονδίνου μειώθηκε κατά ~27.000 το 2025, η πρώτη πτώση από το 1988 αν εξαιρέσουμε την πανδημία.
Ανάμεσα σε 443 επαγγέλματα και 9 εκατ. πιστοποιητικά θανάτου στις ΗΠΑ, οι οδηγοί ταξί και ασθενοφόρων είχαν τον χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από Αλτσχάιμερ (περίπου 1 στους 100 έναντι 1 στους 60 συνολικά).
Το Σάο Πάολο αύξησε το 2016 τους επιτρεπόμενους συντελεστές δόμησης κατά μήκος των αξόνων μεταφορών και το αποτέλεσμα ήταν +1,6% στο απόθεμα κατοικιών, -0,4% στις τιμές, και συνολικό όφελος 0,65% του ΑΕΠ της πόλης.
Η Ιαπωνία ψήφισε νόμο για δεύτερη πρωτεύουσα: με 70% εκτιμώμενη πιθανότητα σεισμού άνω των 7 Ρίχτερ στην περιοχή του Τόκιο μέσα στα επόμενα 30 χρόνια, θεσπίστηκε πλαίσιο για περιοχές-εφεδρείες που θα αναλάβουν τις κρατικές λειτουργίες σε περίπτωση καταστροφής.
Οι οργανωμένες κοινότητες ηλικιωμένων με αυτόνομα διαμερίσματα, κοινόχρηστους χώρους και αλληλοφροντίδα, ανθίζουν σε Ισπανία, Ολλανδία και Δανία. Δεκάδες χιλιάδες Δανούς σχεδιάζουν μετακόμιση σε τέτοια σχήματα.
Βιώσιμη κινητικότητα
[📹] Οι μεταφορές στη Ζυρίχη.
Στη Μπογκοτά, οι γυναίκες κάνουν μόλις το 28% των ~900.000 ημερήσιων ποδηλατικών διαδρομών.
Μετά από 14 χρόνια, η Νέα Υόρκη επαναφέρει το «αυτοκόλλητο της ντροπής»: όποιος δεν μετακινεί το αυτοκίνητο τις μέρες που καθαρίζεται ο δρόμος, εκτός από πρόστιμο, παίρνει και ένα φωσφοριζέ αυτοκόλλητο που ανακοινώνει ότι εξαιτίας του ο δρόμος έμεινε βρώμικος.
Μικρές ρόδες συν λακκούβα ίσον πτώση με το κεφάλι: ανάλυση τραυματισμών σε 18 πόλεις της Αγγλίας και Ουαλίας έδειξε πως, από τους τραυματίες που έφτασαν σε μονάδες τραύματος, οι αναβάτες πατινιών είχαν τριπλάσια πιθανότητα κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης από τους μοτοσικλετιστές, με τις γυναίκες να αναφέρουν σοβαρούς τραυματισμούς σε υπερδιπλάσιο ποσοστό, εν μέρει επειδή το τιμόνι σχεδιάζεται σε ύψος για άνδρες.
Είκοσι χρόνια μετά τις πρώτες σχετικές προτάσεις, η Νέα Υόρκη προχωράει την πεζοδρόμηση της Grand Army Plaza στο Μπρούκλιν: ένα σημείο όπου 219 άνθρωποι τραυματίστηκαν την περίοδο 2020-2025 και περνούν 8.000+ οχήματα κάθε πρωί.
Τεχνολογία
Η Base Power έφτασε αποτίμηση $13 δισ. τοποθετώντας μπαταρίες σε αυλές.
Η Κίνα μετράει πλέον τη φόρτιση EV σε δευτερόλεπτα: το Golden Brick της Geely κάνει 10–70% σε 4:22.
«Ψυγείο για ανθρώπους» στην Ιαπωνία: η Trusco πουλάει θαλάμους των ~€8.200 που κρατούν 15°C και ρίχνουν αέρα 5°C σε όποιον καθίσει μέσα, με 200 πωλήσεις σε χαλυβουργεία, εργοτάξια και πανεπιστήμια μέσα σε λίγους μήνες.
Πορτρέτο μιας οικογένειας με πέντε cabbies και έναν αιώνα συνολικής εμπειρίας στα μαύρα ταξί του Λονδίνου, την ώρα που Waymo, Wayve και Baidu δοκιμάζουν robotaxis στην πόλη με ορίζοντα εμπορικής λειτουργίας το τέλος του έτους. Τα ταξί έχουν ήδη μειωθεί από 23.000 το 2011 σε λιγότερα από 16.000 λόγω της Uber.
Το Lift Challenge της DARPA ζήτησε drones που σηκώνουν πάνω από τέσσερις φορές το βάρος τους και ο νικητής έφτασε το 3,84:1.